*

مورچه

 

در نازك بالان، تعیین جنسیت به وسیله ی تعداد كروموزوم (پلوئیدیسم ) انجام می شود. به این معنی كه نرها هاپلوئید (n-كروموزومی ) و ماده ها دیپلوئید (۲n-كروموزومی ) هستند.

به عبارت دیگر، نرها در نازك بالان بیشتر حالت انگلی و حاشیه ای داشته و كاركرد اصلی شان بارور كردن ماده هاست . به همین دلیل هم هست كه معمولاِ در جوامع حقیقی این حشرات، جز در فصل جفتگیری و برای مدتی اندك جنس نر دیده نمی شود. این پدیده در مورچگان، كه كاملترین جوامع زنبوری را تشكیل می دهند، به شكلی افراطی تر دیده می شود. عجیبترین، متنوعترین، و پیچیده ترین شكل رفتار اجتماعی حقیقی را در مورچگان می توان یافت. این موجودات، احتمالاِ بیست هزار گونه دارند، كه 8800 گونه ی آن شناسایی شده است. این انبوه گونه ها در دوازده زیرخانواده و چندین قبیله مرتب شده اند، و تقریباِ در تمام بومهای فعال زمین -به جز قطبها- یافت می شوند. کافی است به یاد بیاوریم كه كل راسته ی پستانداران چهار هزار گونه دارد، تا به تنوع چشمگیر این موجودات آگاه شویم.

ساختار جوامع مورچگان : كلنی مورچگان به طور عمده از ماده هایی تشكیل شده است كه به همراه مادرشان زندگی می كنند. این كلنی ها، معمولاِ توسط یك یا چند ماده ی بارور كه بعدها به ملكه تبدیل می شوند، بنیانگذاری می گردند. ماده ی بارور، پس از پرواز عروسی و جفتگیری با چند نر، بر روی زمین می نشینند و با بریدن بال خود، به تنهایی یا به همراه تعداد كمی از ماده های هم گونه ومعمولاِ خویشاوندشان، حفره ای در زمین ایجاد می كنند. این حفره به زودی به حجره ی كوچكی تبدیل می شود كه ماده (ها) در آن ساكن می شوند و اولین سری تخمهای خود را می گذارند. این تخمهای اولیه معمولاِ توسط خود ماده خورده می شوند تا نیروی لازم برای پرستاری از فرزندان بعدی برایشان فراهم شود. سری بعدی تخمگذاری، به پیدایش كارگرانی كوچك و همه كاره و ترسو منتهی می شود كه عمری كوتاه دارند و برای ملكه (ها) غذا گردآوری می كنند. این كارگران كوچك به زودی می میرند و جای خود را به كارگران نسل دوم می دهند كه تعدادی بیشتر و اندازه ای بزرگتر دارند. این كارگرها كلنی را توسعه داده، از تخمهای ملكه مراقبت می كنند، و دفاع و تغذیه از وابستگان به كلنی و به ویژه ملكه را بر عهده می گیرند. در این مرحله اگر چند ماده در كلنی بارور باشند، معمولاِ جنگی در می گیرد و فرزندان ملكه ی بارورتر -كه تعدادشان بیشتر است - سایر ملكه ها را می كشند و رقابت ملكه ها بر سر تخمگذاری را خاتمه می دهند.

كارگران به تدریج تعدادی بیشتر پیدا می كنند و بسته به گونه و محیط زیست خود، كارهای تخصصی گوناگونی را بر عهده می گیرند. ناگفته پیداست كه تمام كارگران ماده هستند، و بسته به تغذیه و نیاز كلنی، درجات مختلفی از رشد را نشان می دهند و به این ترتیب می توانند زیر اثر عاملی به نام Allometry -یعنی سرعت رشد ناهمگن در اندامهای مختلف - اشكال و اندازه های متفاوتی به خود بگیرند. وقتی كلنی به اندازه ی كافی رشد كرد و تعداد كارگران و حجم منابع پایه ی آن از آستانه ی خاصی گذشت، كاركرد جدیدی در كلنی پدیدار می شود و آن عبارت است از تولید مثل كلنی . این عمل به چند شكل انجام می شود. ساده ترین راه، تولید نرها و ماده های باروری است كه پس از پرواز جفتگیری كنند و ملكه های بارور چرخه را از سر بگیرند. راه دیگر، پیدایش ملكه هایی جدید در داخل كلنی است كه می توانند به همراه گروهی از نرها و كارگران هجرت كنند و لانه ی جدیدی را احداث كنند.

 

منبع: حشرات اجتماعی از نگاه جامعه شناسی زیستی